Groot interview 2 Dezign met SJAAK VAN DER TAK
Logo bloemenkrant.nl
Foto: W.H.Zandbergen

Groot interview 2 Dezign met SJAAK VAN DER TAK

Per januari is Sjaak van der Tak de nieuwe voorzitter van LTO Nederland. Vanaf oktober 2017 was hij al voorzitter van Glastuinbouw Nederland en daarvoor dertien jaar burgemeester van gemeente Westland. Ook stond hij aan de wieg van de Greenport Holland en kent men Van der Tak als verbinder met hart voor de sector. Zijn persoonlijke verhaal, sector visie en ambities mochten daarom niet ontbreken in deze nieuwjaar editie van de Bloemenkrant en 2Dezign. Zo kwam het dat Sjaak van der Tak te gast was tijdens ‘Aan tafel met’ Pascal Koeleman en Rudi Tuinman van 2Dezign in het nieuwe sfeervolle Restaurant Oriento van Hotel van Oranje. ‘Toen het nog mocht’ en uiteraard met respect voor de anderhalve meter samenleving.

Over 2020 zegt Sjaak van der Tak nog niet eerder zo’n bizar jaar te hebben meegemaakt, waarbij hij bij aanvang van de coronacrisis werd geconfronteerd met een megadrama. “Na afkondiging van de lockdown op zaterdag 15 maart 2020 werd ik door een kweker gebeld die ten einde raad was. Of ik langs kon komen. Hij stond klaar met een volgeladen vrachtwagen voor de Duitse Intratuin. Vanwege de lockdown was de levering gecancelled. Weg teelt waar hij het hele jaar voor had gewerkt, met de wanhopige vraag hoe hij zijn aflossing dan moest regelen. Maandagavond werd ik door de zus van diezelfde kweker gebeld. Er stonden twee ambulances voor diens huis waar hij zelf werd gereanimeerd. Zijn driejarige dochtertje stond ernaast. Dit heeft mij diep geraakt en staat nog steeds op mijn netvlies.”

Noodfonds

Voor Van der Tak was dit tevens het moment om direct in actie te komen. Nog geen 24 uur later zat hij met 25 kwekers om de tafel. Een dag later schoof ook bloemenveilingdirecteur Steven van Schilfgaarde aan. “Samen met deze ondernemers, ja zo zie ik kwekers, bespraken we wat er gebeurde met de veiling, de prijzen en het doordraaien van de aanvoer. Alles hebben we toen op tafel gegooid, inclusief de import. Mijn conclusie was, jongens dit gaat zo niet werken. Er moet een Noodfonds komen. Van hoeveel kon ik zo laten zien aan de hand van de kengetallen 2019-2020 in de Glastuinbouw Nederland factsheet. De jaaromzet van de sierteelt stond hier precies in vermeld en was recent nog door Wageningen UR onderzocht en gevalideerd. Zo wisten we dat een deel van exportwaarde van 7,6 miljard op het spel stond. Met de foodservice erbij opgeteld konden we berekenen dat een malaise van deze omvang ons 2 miljard euro op jaarbasis ging kosten als de sierteelt plat zou gaan.”

Crisisoverleg

Al in het eerste crisisoverleg, waarin ook KAVB-voorzitter en topsectorman Jaap Bond en Niek-Jan van Kesteren van Greenport Holland deelnamen, kon Van der Tak zodoende naar voren brengen dat de crisis de sector echt 2,2 miljard zou gaan kosten als deze 9 maanden zou duren en nog wat zou nadruppelen. “Betere cijfers had niemand. Ze waren immers gebaseerd op een rekensom die niet snel van tafel kon worden geveegd. Hiermee is het crisisteam verder aan de slag gegaan. De flyers van Glastuinbouw Nederland met de actuele door de WUR berekende kengetallen waren daarbij de perfecte onderbouwing.”

De drie W’s

Eveneens bedacht de groep van 25 kwekers bloemen weg te geven. “Je kon er toch niets anders mee doen dan laten doordraaien. Door ze weg te geven zouden we wat terugdoen voor het zorgpersoneel en de ouderen. Daarmee tegelijkertijd iets duidelijk maken. Dit manifest hebben we in nieuwsbrieven uitgedragen en ook in het Sjaak Topics journaal. En we hebben Carola Schouten, de minister van LNV, geïnformeerd dat het noodfonds er moest komen. Deze kwam direct in actie en bracht dit onder de aandacht bij de drie W’s in het kabinetsoverleg.” Met de drie W’s worden Wopke Hoekstra (minister van Financiën), Eric Wiebes (minister van EZK) en Wouter Koolmees (minister SZW) bedoeld. “Dat Schouten het verhaal van de sector zo goed kon vertellen zodat het ook in Brussel landde, kwam mede omdat Jaap Bond en ik met de minister ook een chrysantenteler hadden bezocht. Chrysanten hebben een teeltcyclus van zeven weken waarbij het heel aangrijpend was om te zien hoe de ploeg door de teelt heen ging. Ook vroeg deze kweker haar hoe het verder moest met het personeel.”

650 miljoen euro

“Bij het bepalen van de hoogte van het noodfonds heeft Royal FloraHolland eveneens een geweldige rol vervuld met het verstrekken van goede marktinformatie op basis waarvan je besluiten kon nemen. In de groente en fruit, die geen veiling meer hebben, was deze informatie nauwelijks voorhanden. De vraag ging uit naar een noodfonds voor de Nederlandse sierteeltsector van 600 miljoen met daar bovenop 50 miljoen voor de frietaardappelen. Intussen ging, naar mijn mening, de mooiste sierteeltactie ooit van start met een try out bij een aantal verpleeghuizen. Dat prominent Ali B met minister De Jonge zich hierbij aansloot vond ik heel bijzonder, maar meer nog dat het noodfonds van 650 miljoen euro er kwam er, voor de sierteelt en onderdelen van de voedingstuinbouw.”

Collectiviteit

“Wat niemand had verwacht was dat in de derde crisisweek minder bloemen werden doorgedraaid. Voor Moederdag kwam de productie redelijk op gang. De consument had gezien hoe moeilijk de kwekers het hadden waardoor in Nederland voor 800 miljoen euro meer sierteeltproducten werden gekocht. Toen de Afrikaanse bloemen niet meer konden worden aangevlogen viel deze markt weg en schoten de prijzen van de Nederlandse bloemen en planten omhoog. “Dit stelde gerust, want hierdoor wisten we dat het noodfonds toereikend was. Tot 12 juni konden aanvragen worden ingediend voor tegemoetkomingen uit het noodfonds. Voor de sierteelt was uiteindelijk slechts zo’n 230 miljoen nodig in die eerste lockdown. Deels was dit ook voor groentebedrijven die leverden aan horeca en cruiseschepen. De sector heeft hier een grote veerkracht laten zien. Hoewel het individuele belang steeds voorop stond, sloot het collectieve belang daar naadloos op aan. Hieruit kun je concluderen dat als we in dit soort crisissituaties geen collectiviteit meer zouden hebben, we nergens meer mee verder komen.”

Ondernemers

Al op relatief jonge leeftijd was Van der Tak als lid van het CDA lokaal actief binnen de afdeling in Rotterdam-Pernis. In 1990 werd hij gekozen in de Rotterdamse gemeenteraad, was hij vanaf 1996 wethouder en van 2004 tot 2017 burgemeester van de gemeente Westland. Hierover zegt hij dat hij geen grote stad wilde, maar een gemeente die in ontwikkeling was. “Die vond ik in de gemeente Westland, ook al kwam ik uit Rotterdam, kende ik alleen de havens en wist ik slechts drie bloemennamen. Echter, binnen drie weken had voormalig veilingdirecteur Jacques Teelen ervoor gezorgd dat ik met een aantal experts aan tafel zat voor een spoedcursus glastuinbouw. Zo weet ik dat potorchidee toen nog 30 ha betrof wat uitgegroeide tot thans 175 ha. In die 13 jaar heb ik 2036 bedrijven bezocht. Dat weet ik nog, want dat hou ik bij. Ook ging ik naar ledenvergaderingen van de veiling. De logistiek in de hele tuinbouwcluster stond veelvuldig op de agenda. Kennis en deskundigheid droegen bij aan het collectieve belang. Bij mijn komst in 2004 telde het Westland 1476 bedrijven; toen ik wegging nog 627, voornamelijk ontstaan door schaalvergroting. En van de in totaal 2.500 ha glasteelt dachten we tijdens de kredietcrisis dat we hiervan 1.000 ha zouden verliezen. Dit bleek achteraf gelukkig maar zo’n 50 ha. Tijdens deze kredietcrisis, die we ook wel de zeven magere jaren noemden, zaten we met veel partijen aan tafel. In die tijd heb ik het gedurfd tijdens een nieuwjaarstoespraak te vragen waarom de bank niet meer deed met betrouwbare cijfers en of we in dit land nog wel een tuibouwbank hadden. Er werden gelden vrijgemaakt, wat het begin was van sectorbeleid. Voor 2008 was dat er nog niet. Wat mij zo terugkijkend opvalt is dat in tijden van crisis en ellende dingen gebeuren die ertoe doen.“

Greenport Holland

Een mooie ontwikkeling vindt Van der Tak het nog steeds dat door het bundelen van individuele belangen in een collectief belang indertijd ook de Greenport Holland is ontstaan, waarvan hij 7 jaren ook voorzitter was. “Door kennis en deskundigheid samen te brengen is de Greenport geïnspireerd op de Rotterdamse mainport. Feitelijk is dit een geheel van economische activiteiten met de belangrijkste elementen van het productieareaal, handel en logistiek, toeleveranciers, zaadleveranciers, arbeid en onderwijs. De veiling is daarvan de draaischijf met alle handel erbij. Dit alles draagt bij aan de Nederlandse tuinbouwsector die beschouwd kan worden als een backbone van de Nederlandse economie.”

Private aanpak

Na dertien jaar burgemeester van de gemeente Westland te zijn geweest vond Van der Tak het tijd worden voor een nieuwe uitdaging. Zijn hart voor de sector in combinatie met zijn bestuurlijke en verbindende kwaliteiten brachten hem in 2017 het voorzitterschap van Glastuinbouw Nederland. ’Verantwoorde glastuinbouw is waar het om draait’. Mooi is te ervaren dat innovatie de norm is van de Nederlandse glastuinbouw. Zo wordt op de WUR locatie in Bleiswijk zelfs al in kassen geteeld zonder enige hulp van menskracht. En sprak je vroeger zelden over ziekten en plagen in de kas, dan is het terugdringen van gewas beschermende middelen thans het gesprek van de dag. Innovatie in die richting neemt een enorme vlucht, waaronder het inzetten van drones in de kas voor het zoeken naar ziekten en plagen en bijvoorbeeld schimmels. Dit is de weg naar minder gewasbescherming in 2030. Wel vind ik dat hierover niet te zot moet worden gedaan en we het onszelf niet nodeloos ingewikkeld moeten maken. Er zijn twee middelen die niet gebruikt mogen worden: kankerverwekkende en hormoonachtige middelen. Voor het oplossen van de gewasbeschermingsproblematiek zou ik het liefst een medicijnkast organiseren. Want als ik migraine heb dan is er toch ook een middel ? En is zes keer biologisch spuiten dan zoveel beter dan één keer chemisch als het echt niet anders kan? Zo’n medicijnkast is eenvoudig te organiseren zonder dure inspecties. Op dezelfde wijze als bij medicijnengebruik. Bij het maken van nieuwe concepten mag je wel beseffen dat de overheid altijd wat achterop loopt ten opzichte van de markt. Privaat wordt je dan vaak gecorrigeerd. Royal FloraHolland is bezig met het niet toelaten van middelen in het handelsreglement te halen. Voor mij is dit een bestuurlijk element waarin ik nieuwe ontwikkelingen zie”.

Geef ons tijd

Over het stikstofbeleid van Eurocommissaris Frans Timmermans om dit met 25% terug te dringen en meer biodiversiteit te realiseren zegt Van der Tak dat dit in de praktijk onmogelijk is. “Door de coronapandemie is Timmermans EU budget gehalveerd en nog staat hij niet met beide benen op de grond. Je kunt je afvragen of onze glastuinbouwcluster wordt ‘gesloopt’ of dat deze aan een nieuwe fase wordt geholpen. Teveel regeldrift heeft er al eerder toe geleid dat de sector kleiner wordt gemaakt wat mogelijk ten koste gaat van de toonaangevende marktpositie. Een ander voorbeeld hiervan is de stikstofproblematiek. Dit issue heeft de overheid van 1997 tot 2019 laten lopen. Nu moet dit in een handomdraai worden opgelost. Huizen en de bouw wordt stil gelegd en de minister gaat zich ineens met het voeren van koeien bemoeien. Zo hoorde ik tijdens een bijeenkomst van melkveehouders dat er 1,6 miljoen koeien in ons land zijn. Met betrekking tot het stikstofprobleem zouden er 1.760 koeien teveel zijn. Daarop vroeg ik hoeveel er dood gaan, waarop het antwoord veel meer luidde. Wat is nu het probleem? Waarom moeten we altijd het beste jongetje van de klas zijn? Een transitie periode is in al die gevallen een veel betere oplossing, opdat meer tijd wordt verkregen goede en innovatieve oplossingen te vinden. Kort en goed: Geef ons even de tijd.”

Veerkracht

Inmiddels breekt er weer een nieuwe episode voor Van der Tak aan, want door de Ledenraad van LTO NL is hij met ingang van 1 januari tot nieuwe voorzitter van LTO Nederland gekozen. “Unaniem nog wel. Dat heb ik in de politiek nog nooit meegemaakt.” Van der Tak heeft er zin in, hoewel hij direct al een aantal niet geringe kwesties op zijn bord krijgt: stikstof, verdienvermogen, gewasbescherming, en ODE compensatie. En dan zullen we het nog maar niet hebben over de nieuwe lockdown waarmee Nederland en de rest van de wereld op dit moment te kampen hebben. “In ieder geval is de les die we uit deze situatie moeten trekken dat een nieuwe economie zijn intrede doet in de consumentenmarkt. Maar ook het besef dat data van levensbelang is om de nieuwe generatie tuinbouwcluster rendement te geven. Gelukkig is er in de sector een enorme veerkracht aanwezig waarop we kunnen bouwen.”

Dit interview is in de Bloemenkrant gepubliceerd in de rubriek 2Dezign – Aan tafel metNaam: Sjaak van der Tak
Functie: Voorzitter
Leeftijd: 64 jaar
Ondernemersorganisatie: LTO Nederland
Aantal leden: 35.000
Branche: Land- en Tuinbouwsector
Exportwaarde glastuinbouw: 7,6 miljard euro (2019)
Glastuinbouw in Nederland: 1.180 glasgroente- en 1.600 sierteeltbedrijven

Meer berichten
 

Dagelijks het laatste nieuws in je mailbox ontvangen?

Aanmelden